Nước lã mà vã nên hồ nghĩa là gì?

“Nước lã mà vã nên hồ” là câu ca dao hay được dùng để khen người tay trắng làm nên sự nghiệp. Câu có những chữ ít gặp như “vã”, “cơ đồ”, “ngoan”, lại hay bị viết sai dấu thành “nước lả”, “vả nên hồ”, nên nhiều bạn chưa hiểu hết ý. Bài này chép đầy đủ bài ca dao, giải thích từng chữ, ý nghĩa, câu trái nghĩa, câu cùng chủ đề và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục ca dao.

Bài ca dao “Nước lã mà vã nên hồ” đầy đủ

Nước lã mà vã nên hồ,
Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan.

Bài là một cặp lục bát: chữ “hồ” cuối dòng sáu vần với chữ “đồ” ở dòng tám. Dòng sáu nêu một việc rất khó (không có bột mà làm ra hồ), dòng tám so sánh với việc làm người (không có vốn mà gây dựng nên cơ nghiệp).

Giải thích câu ca dao “Nước lã mà vã nên hồ”

Từ ngữ	Giải thích
Nước lã	Nước thường, chưa đun, không pha gì (viết dấu ngã).
vã	Ở đây hiểu là quấy, đánh cho quyện lại (viết dấu ngã).
hồ	Chất dẻo, dính nấu từ bột, dùng để dán giấy hoặc hồ vải.
Tay không	Tay trắng, không có vốn liếng, của cải gì.
nổi cơ đồ	Dựng nên cơ nghiệp, sự nghiệp lớn.
ngoan	Giỏi, khéo (nghĩa cũ), không phải “ngoan ngoãn, vâng lời”.

Chuyện quấy hồ. Muốn có hồ dán phải có bột, đem nấu với nước rồi quấy cho sánh lại. Chỉ có nước lã mà quấy thành hồ là chuyện gần như không thể. Câu ca dao mượn việc khó ấy để nói: người không có vốn, không có ai nâng đỡ mà vẫn làm nên sự nghiệp thì mới thật là giỏi.

Ý nghĩa câu ca dao “Nước lã mà vã nên hồ”

Lời khen. Bài ca dao ca ngợi những người đi lên từ hai bàn tay trắng: không vốn, không nhà cửa, không quen biết, chỉ có sức lao động, trí óc và ý chí. Họ làm nên cơ nghiệp bằng chính tài năng, nghị lực của mình, nên đáng được kính trọng.

Lời động viên. Câu ca dao cũng nhắc người trẻ: hoàn cảnh khó khăn không phải cái cớ để bỏ cuộc. Đúng như câu “Có chí thì nên”, chỉ cần kiên trì, chịu khó thì tay trắng cũng có thể làm nên.

Đặt câu với “Nước lã mà vã nên hồ”

• Chú khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng, nước lã mà vã nên hồ.
• Từ một quán nước nhỏ ven đường, cô đã gây dựng nên chuỗi cửa hàng khắp thành phố.
• Mọi người khen ông: “Nước lã mà vã nên hồ, tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan.”
• Câu ca dao nước lã mà vã nên hồ ca ngợi người tay trắng làm nên.

Câu ca dao thường được trích khi khen người tự lập, làm nên từ hai bàn tay trắng (câu 1, 3, 4). Câu 2 không trích nguyên văn nhưng kể đúng một chuyện “tay không mà nổi cơ đồ”.

Câu trái nghĩa và câu cùng chủ đề

• Có bột mới gột nên hồ (ý ngược lại): phải có điều kiện, vốn liếng thì mới làm nên việc.
• Có chí thì nên: có ý chí thì sẽ thành công.
• Có công mài sắt, có ngày nên kim: kiên trì thì việc khó mấy cũng làm được.
• Làm trai cho đáng nên trai: đề cao chí khí, bản lĩnh làm nên việc lớn.

Mẹo nhớ câu ca dao “Nước lã mà vã nên hồ”

Bài tập: Điền từ, chọn chữ đúng

1. Nước lã mà vã nên …
2. Tay không mà nổi cơ … mới ngoan.
3. Chọn chữ đúng: Nước (lã / lả) mà (vã / vả) nên hồ.
4. Câu nào trái nghĩa: “Có bột mới gột nên hồ” hay “Có chí thì nên”?
5. Một bạn hiểu: “Mới ngoan là phải biết vâng lời mới làm nên cơ đồ.” Bạn ấy hiểu đúng không?

Xem đáp án

1. hồ.
2. đồ (cơ đồ: cơ nghiệp).
3. lã, vã: cả hai dấu ngã. “Lả” (mệt lả), “vả” (vả lại, quả vả) không hợp nghĩa.
4. “Có bột mới gột nên hồ”: câu ấy nói phải có điều kiện mới làm nên, ngược với ý tay trắng làm nên.
5. Không đúng: “ngoan” ở đây là nghĩa cũ – giỏi, khéo. “Mới ngoan” là mới thật giỏi, không phải vâng lời.

Câu hỏi thường gặp

Nước lã mà vã nên hồ nghĩa là gì?

Nghĩa là từ tay trắng mà làm nên sự nghiệp, như chỉ có nước lã mà quấy thành hồ; ca ngợi tài năng, nghị lực.

Câu tiếp theo của nước lã mà vã nên hồ là gì?

Câu tiếp theo là “Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan”.

Nước lã hay nước lả?

Viết đúng là “nước lã” (dấu ngã).

Câu trái nghĩa với nước lã mà vã nên hồ là gì?

Câu trái nghĩa là “Có bột mới gột nên hồ”: phải có điều kiện thì mới làm nên việc.