“Năng nhặt chặt bị” là câu tục ngữ về đức tính chịu khó tích góp, hay được ông bà nhắc khi dạy con cháu tiết kiệm. Câu chỉ bốn chữ nhưng có tới ba chữ dễ làm người đọc băn khoăn: “năng”, “chặt”, “bị”. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu bài học, chuyện xếp loại, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Năng nhặt chặt bị” là câu tục ngữ, nghĩa là chăm chỉ tích góp từng chút một thì sẽ có nhiều.
Nghĩa đen: chăm nhặt từng chút thì sẽ đầy chặt cái bị. “Năng” là chăm, siêng; “bị” là cái túi đựng đồ. Xếp loại: thường xếp là tục ngữ; có tài liệu xếp vào thành ngữ.
💡 Mẹo nhớ: năng = chăm, bị = cái túi → chăm nhặt thì túi đầy.
“Năng nhặt chặt bị” nghĩa là gì?
| Chữ | Nghĩa |
|---|---|
| năng | chăm, siêng, làm thường xuyên (như “năng nổ”, “năng đi lại”) |
| nhặt | lượm từng thứ nhỏ |
| chặt | đầy chặt, chật kín |
| bị | cái túi đan bằng cói, có quai xách, ngày xưa dùng đựng đồ |
Nghĩa đen. Ngày trước, người nhà quê đi mót lúa, nhặt củi, lượm khoai sót thường mang theo cái bị. Mỗi lần nhặt được một ít, bỏ vào bị. Cứ chăm chỉ nhặt như vậy thì đến chiều, cái bị đã đầy chặt.
Nghĩa bóng. Muốn có nhiều thì phải chịu khó góp nhặt từ những cái nhỏ: để dành từng đồng, học từng chút, làm từng việc nhỏ. Ít một mà đều đặn thì lâu ngày thành nhiều. Câu tục ngữ đề cao đức tính chăm chỉ, cần kiệm, không coi thường những thứ nhỏ bé.
Câu có vần “nhặt – chặt”, nên rất dễ thuộc. Lưu ý chính tả: “chặt” âm đầu CH, dấu nặng; “bị” là cái bị, dấu nặng.
“Năng nhặt chặt bị” là thành ngữ hay tục ngữ?
Các tài liệu xếp không giống nhau:
| Cách xếp | Căn cứ |
|---|---|
| Tục ngữ (cách xếp thường gặp) | Câu nêu trọn một kinh nghiệm: chăm nhặt thì bị đầy, chăm góp thì có của. |
| Thành ngữ (có tài liệu xếp) | Câu chỉ bốn chữ, không có chủ ngữ, hay được chèn vào câu như một cụm từ. |
Khi làm bài, theo cách xếp trong sách lớp mình; nếu đề chỉ hỏi chung, có thể trả lời là tục ngữ và nêu căn cứ, giống như câu góp gió thành bão. Xem thêm bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Năng nhặt chặt bị”
- Mỗi ngày bỏ ống heo vài nghìn, năng nhặt chặt bị, cuối năm em mua được xe đạp.
- Bà bán xôi mỗi sáng, năng nhặt chặt bị, dành dụm đủ tiền cho cháu đi học.
- Mỗi tối em chép năm câu thành ngữ vào sổ, giờ cuốn sổ đã dày cộp.
- Năng nhặt chặt bị, đừng chê đồng tiền lẻ.
- Ông nội hay nói “năng nhặt chặt bị” để dạy các cháu tiết kiệm.
Câu dùng khi nói về tiết kiệm, tích góp tiền bạc (câu 1, 2, 4), hoặc tích lũy kiến thức (câu 3, không nhắc nguyên văn nhưng đúng ý). Câu thường đứng giữa câu, ngăn bằng dấu phẩy.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Năng nhặt chặt bị”
- Góp gió thành bão: nhiều cái nhỏ góp lại thành cái lớn.
- Tích tiểu thành đại: thành ngữ Hán Việt, gom cái nhỏ thành cái lớn.
- Kiến tha lâu cũng đầy tổ: kiên trì góp nhặt thì cũng có ngày đầy.
- Trái nghĩa: Vung tay quá trán: tiêu xài hoang phí, quá sức mình.
- Trái nghĩa: Miệng ăn núi lở: chỉ tiêu mà không làm, không góp thì nhiều mấy cũng hết.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Năng nhặt chặt bị”
Mẹo 1 – Ba chữ khó: NĂNG = chăm, CHẶT = đầy chặt, BỊ = cái túi. Ghép lại: chăm nhặt thì túi đầy.
Mẹo 2 – Vần “nhặt – chặt”: hai chữ giữa cùng vần ăt, đọc lên là nhớ.
Mẹo 3 – Họ hàng: “Năng nhặt chặt bị” đi cùng “Góp gió thành bão”, “Kiến tha lâu cũng đầy tổ”.
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ, thành ngữ
- Năng nhặt chặt …
- Kiến tha lâu cũng đầy …
- Vung tay quá …
- Góp gió thành …
- … nhặt chặt bị.
Xem đáp án
- bị: cái túi đựng đồ.
- tổ.
- trán: tiêu xài quá sức.
- bão.
- Năng: nhiều bạn điền “chăm” vì cùng nghĩa, nhưng câu tục ngữ dùng chữ “năng”.
Câu hỏi thường gặp
“Bị” trong “năng nhặt chặt bị” là gì?
“Bị” là cái túi đan bằng cói, có quai xách, ngày xưa dùng để đựng đồ, như trong “bị gạo”, “ông ba bị”.
Năng nhặt chặt bị là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường được xếp là tục ngữ, vì câu nói trọn một kinh nghiệm. Có tài liệu xếp vào thành ngữ do câu ngắn, không có chủ ngữ.
Năng nhặt chặt bị khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta chăm chỉ, tiết kiệm, biết tích góp từng chút một, vì ít mà đều đặn thì lâu ngày sẽ thành nhiều.
Năng nhặt chặt bị tiếng Anh là gì?
Câu tiếng Anh gần nghĩa là “Take care of the pence and the pounds will take care of themselves” (giữ từng đồng xu thì sẽ có những đồng bảng) và “Many a little makes a mickle”.
