“Giấy rách phải giữ lấy lề” là câu ông bà hay nói khi muốn dặn con cháu: dù nhà nghèo, dù gặp lúc sa sút, cũng không được bỏ nề nếp, phẩm giá. Nhiều bạn thuộc câu nhưng không rõ “lề” là gì và vì sao giấy rách lại phải giữ lề. Bài này giải nghĩa từng chữ, nêu bài học của câu, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Giấy rách phải giữ lấy lề” là câu tục ngữ, nghĩa là dù nghèo khó, sa sút vẫn phải giữ nề nếp, phẩm giá, truyền thống.
Nghĩa đen: tờ giấy dù rách cũng phải giữ lại phần lề. “Lề” là phần mép giấy để trống ở hai bên trang.
💡 Mẹo nhớ: lề là phần giữ cho trang giấy → nề nếp phải giữ dù khó khăn.
Giải thích câu tục ngữ “Giấy rách phải giữ lấy lề”
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| giấy rách | tờ giấy, trang sách bị rách | hoàn cảnh nghèo khó, gia đình sa sút |
| lề | phần mép giấy để trống | lề lối, nề nếp, khuôn phép, truyền thống |
| giữ lấy | giữ lại, không để mất | gìn giữ, không đánh mất |
Nghĩa đen. Ngày trước giấy rất quý, sách vở được đóng bằng tay. Phần lề của trang giấy là chỗ để khâu, để đóng gáy, cũng là phần giữ cho chữ viết thẳng hàng, trang sách ngay ngắn. Trang giấy rách ở giữa vẫn còn đọc, còn giữ được, nhưng nếu rách mất lề thì trang giấy rời ra, không đóng lại được nữa. Vì vậy giấy rách thì cố mà giữ lấy lề.
Nghĩa bóng. “Giấy rách” ví với hoàn cảnh khó khăn, nghèo túng, gia đình sa sút. “Lề” ví với nề nếp, lề lối, khuôn phép và những truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ. Câu tục ngữ khuyên: dù gặp cảnh khó đến đâu, cũng phải giữ cách sống đúng mực, giữ phẩm giá, không vì nghèo mà buông bỏ lễ nghĩa, làm điều sai trái.
Chữ “nề nếp” dùng trong bài cũng được viết là “nền nếp”; cả hai cách đều được chấp nhận, như đã giải thích trong bài Nề nếp hay nền nếp?
“Giấy rách phải giữ lấy lề” là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu nói trọn một lời khuyên về cách sống, dùng hình ảnh ẩn dụ (giấy rách, lề) để nói chuyện con người. Đây là cách nói rất hay gặp ở tục ngữ, giống câu đói cho sạch, rách cho thơm.
Thành ngữ thì chỉ là một cụm từ, chưa thành câu trọn ý. Muốn làm bài cho chắc, xem bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Giấy rách phải giữ lấy lề”
- Nhà tuy nghèo nhưng ông bà vẫn dạy con cháu lễ phép: giấy rách phải giữ lấy lề.
- Giấy rách phải giữ lấy lề, dù thất nghiệp anh vẫn không vay mượn rồi trốn nợ.
- Mỗi dịp Tết, dù kinh tế khó khăn, cả nhà vẫn giữ lệ về thăm ông bà, thắp hương tổ tiên.
- Mẹ thường bảo: “Giấy rách phải giữ lấy lề, nghèo cũng phải sống cho tử tế.”
- Làng nghề sa sút, nhưng các cụ vẫn giữ lấy lề, truyền nghề cho con cháu.
Câu dùng khi nói về việc giữ nề nếp, phẩm giá trong hoàn cảnh khó khăn (câu 1, 2, 4). Câu 3 không nhắc nguyên văn nhưng kể đúng một việc “giữ lấy lề”. Câu 5 tách một phần câu tục ngữ (“giữ lấy lề”) để dùng trong câu văn, cách nói này người nghe vẫn hiểu.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Giấy rách phải giữ lấy lề”
- Đói cho sạch, rách cho thơm: dù nghèo khó vẫn sống trong sạch, giữ phẩm giá. Câu gần nghĩa nhất.
- Chết trong còn hơn sống đục: thà chết mà trong sạch còn hơn sống nhơ nhuốc.
- Chết vinh còn hơn sống nhục: coi danh dự quý hơn mạng sống.
- Ý ngược lại: Bần cùng sinh đạo tặc: nghèo quá thì sinh ra trộm cướp. Câu này nêu một thực tế, còn “giấy rách phải giữ lấy lề” khuyên con người đừng để cái nghèo làm mình đổi khác.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Giấy rách phải giữ lấy lề”
Mẹo 1 – Lề giữ trang giấy: LỀ là phần giữ cho trang giấy khỏi rời ra → NỀ NẾP giữ cho gia đình, con người khỏi “rời” ra.
Mẹo 2 – Lề = lề lối: nhớ cụm “lề lối”, “lề thói” là nhớ nghĩa bóng của chữ lề.
Mẹo 3 – Viết đúng: “lề” dấu huyền, âm đầu L (không phải “nề”, dù nghĩa gần với “nề nếp”).
Bài tập: Điền từ còn thiếu vào câu tục ngữ
- Giấy rách phải giữ lấy …
- Đói cho sạch, rách cho …
- Chết trong còn hơn sống …
- Chết vinh còn hơn sống …
- … rách phải giữ lấy lề.
Xem đáp án
- lề: phần mép giấy, chỉ nề nếp.
- thơm: rách vẫn giữ thơm tho.
- đục: “trong” đối với “đục”.
- nhục: “vinh” đối với “nhục”.
- Giấy: nhiều bạn điền nhầm “áo” vì nghĩ đến “rách” của quần áo, nhưng câu tục ngữ nói về trang giấy và cái lề.
Câu hỏi thường gặp
“Lề” trong câu tục ngữ là gì?
Theo nghĩa đen, “lề” là phần mép giấy để trống. Theo nghĩa bóng, “lề” là lề lối, nề nếp, khuôn phép, truyền thống tốt đẹp cần giữ gìn.
Giấy rách phải giữ lấy lề là thành ngữ hay tục ngữ?
Là tục ngữ: câu nói trọn một lời khuyên giữ nề nếp, phẩm giá trong lúc khó khăn.
Giấy rách phải giữ lấy lề tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh không có câu khớp hẳn. Có thể dịch ý: “Even in hard times, keep your principles and dignity” (dù khó khăn vẫn giữ nguyên tắc và phẩm giá).
Câu tục ngữ khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta dù nghèo khó, sa sút vẫn phải giữ nề nếp gia đình, giữ phẩm giá và những truyền thống tốt đẹp, không vì hoàn cảnh mà làm điều sai trái.
