“Bút sa gà chết” là câu người lớn hay dặn nhau trước khi kí giấy tờ, hợp đồng, đơn từ: đã đặt bút thì không rút lại được. Câu ngắn, hình ảnh lạ (bút thì liên quan gì đến gà?) nên rất hay bị hỏi nghĩa. Bài này giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng, chuyện xếp loại, kèm cách đặt câu, câu gần nghĩa và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Bút sa gà chết” là câu tục ngữ, nghĩa là đã kí, đã viết ra thì phải chịu trách nhiệm, không rút lại được; phải thận trọng.
Nghĩa đen: ngòi bút đã đặt xuống thì như con gà đã chết, không sống lại được. Xếp loại: thường xếp là tục ngữ; có tài liệu xếp vào thành ngữ vì câu chỉ bốn chữ.
💡 Mẹo nhớ: kí rồi là xong → đọc thật cẩn thận trước khi đặt bút.
“Bút sa gà chết” nghĩa là gì?
| Hình ảnh | Nghĩa đen | Nghĩa bóng |
|---|---|---|
| bút sa | ngòi bút đặt xuống giấy | đã viết, đã kí vào giấy tờ |
| gà chết | con gà đã chết, không cứu lại được | sự việc đã thành, không thay đổi được |
Nghĩa đen. “Sa” là rơi xuống, đặt xuống. Khi ngòi bút đã sa xuống giấy, chữ đã viết, tên đã kí, thì cũng như con gà đã bị cắt tiết: không thể làm cho sống lại. Câu ghép hai việc rất khác nhau để nói một ý chung: đã xong là xong, không quay lại được.
Nghĩa bóng. Những gì đã viết ra, đã kí vào (hợp đồng, giấy vay nợ, đơn từ, giấy cam kết) đều có giá trị và ràng buộc trách nhiệm, không thể chối bỏ hay rút lại. Vì vậy câu tục ngữ khuyên ta phải đọc cho thật cẩn thận, suy nghĩ thấu đáo trước khi đặt bút kí bất cứ thứ gì.
Ngày nay câu còn dùng rộng hơn: lời nói, quyết định đã đưa ra thì phải chịu trách nhiệm, nên phải cân nhắc trước khi nói, trước khi quyết.
“Bút sa gà chết” là thành ngữ hay tục ngữ?
| Cách xếp | Căn cứ |
|---|---|
| Tục ngữ (cách xếp thường gặp) | Câu có hai vế (bút sa – gà chết), nêu trọn một kinh nghiệm và lời nhắc thận trọng. |
| Thành ngữ (có tài liệu xếp) | Câu chỉ bốn chữ, hay được chèn vào câu như một lời nhận xét: “kí rồi thì bút sa gà chết”. |
Khi làm bài, theo cách xếp trong sách lớp mình; nếu đề chỉ hỏi chung, có thể trả lời là tục ngữ và nêu căn cứ. Xem thêm bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Bút sa gà chết”
- Đọc thật cẩn thận hợp đồng trước khi kí, vì bút sa gà chết.
- Bác lỡ kí giấy bảo lãnh cho người quen, giờ phải trả nợ thay: bút sa gà chết.
- Bố dặn: “Bút sa gà chết, giấy tờ gì không hiểu thì chưa được kí.”
- Trước khi nộp bài thi, em đọc lại từng câu một lần nữa.
- Đã cam kết với khách thì phải làm đúng, bút sa gà chết rồi.
Câu dùng khi nhắc thận trọng trước khi kí (câu 1, 3), hoặc khi nói về một việc đã kí thì phải chịu (câu 2, 5). Câu 4 không nhắc nguyên văn nhưng là một cách làm đúng tinh thần câu tục ngữ: soát kĩ trước khi “sa bút”.
Câu gần nghĩa với “Bút sa gà chết”
- Uốn lưỡi bảy lần trước khi nói: suy nghĩ cẩn thận trước khi nói.
- Cẩn tắc vô áy náy: cẩn thận trước thì không phải ân hận sau.
- Bát nước đổ đi khó hốt lại: việc đã làm, lời đã nói khó mà rút lại.
- Nhất ngôn kí xuất, tứ mã nan truy: một lời đã nói ra, bốn ngựa cũng khó đuổi kịp.
Mẹo nhớ câu tục ngữ “Bút sa gà chết”
Mẹo 1 – Không quay lại được: BÚT đã SA như GÀ đã CHẾT, không làm lại được.
Mẹo 2 – “Sa” là rơi xuống: như “sa chân”, “sa sút”. Bút sa là đặt bút xuống viết, xuống kí.
Mẹo 3 – Lời khuyên: đọc thật cẩn thận, hiểu rõ rồi mới kí.
Bài tập: Điền từ còn thiếu
- Bút sa … chết.
- Bút … gà chết.
- Uốn lưỡi bảy lần trước khi …
- Bát nước đổ đi khó … lại.
- Chọn chữ đúng: Bút (sa / xa) gà chết.
Xem đáp án
- gà.
- sa: rơi xuống, đặt xuống.
- nói.
- hốt: gom lại.
- sa: âm đầu S. “Xa” là xa gần, không liên quan; ở miền Bắc S và X đọc giống nhau nên rất dễ viết nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Bút sa gà chết là thành ngữ hay tục ngữ?
Thường được xếp là tục ngữ, vì câu nói trọn một kinh nghiệm. Có tài liệu xếp vào thành ngữ do câu chỉ bốn chữ.
“Bút sa” nghĩa là gì?
“Bút sa” là ngòi bút đặt xuống giấy, tức là đã viết, đã kí. “Sa” nghĩa là rơi xuống, đặt xuống.
Bút sa gà chết khuyên ta điều gì?
Câu khuyên ta thận trọng trước khi viết, kí vào giấy tờ, vì đã kí thì phải chịu trách nhiệm, không rút lại được.
Bút sa gà chết tiếng Anh là gì?
Không có câu khớp hẳn. Có thể dịch ý: “Once you sign, there’s no going back” (đã kí thì không quay lại được). Lời khuyên gần ý là “Look before you leap” (nhìn kĩ trước khi nhảy).
