“Phòng bệnh hơn chữa bệnh” là câu ta thấy trên áp phích ở trạm y tế, trong lời dặn của bác sĩ, của thầy cô giờ học về vệ sinh. Câu quen đến mức nhiều người gọi là tục ngữ, và còn được dùng cho cả những chuyện không liên quan đến bệnh tật. Bài này giải thích nghĩa, nói rõ chuyện xếp loại, kèm cách đặt câu, câu cùng ý và mẹo nhớ, như các bài khác trong mục tục ngữ.
✅ “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” nghĩa là lo trước, đề phòng trước thì đỡ tốn kém, vất vả hơn khắc phục hậu quả.
Nghĩa đen: phòng ngừa bệnh tốt hơn đợi bệnh rồi mới chữa. Xếp loại: đây là một câu nói quen thuộc, một khẩu hiệu y tế, hay được gọi là tục ngữ, nhưng chưa có nguồn cho thấy là tục ngữ dân gian.
💡 Mẹo nhớ: phòng (trước) dễ hơn chữa (sau).
“Phòng bệnh hơn chữa bệnh” nghĩa là gì?
| Tiêu chí | Phòng bệnh | Chữa bệnh |
|---|---|---|
| Làm khi nào | trước khi bệnh đến | sau khi đã mắc bệnh |
| Việc cần làm | rửa tay, ăn chín uống sôi, tiêm vắc-xin, tập thể dục | đi khám, uống thuốc, nằm viện |
| Tốn kém | ít tiền, ít công sức | nhiều tiền, mất thời gian, mệt mỏi |
Nghĩa đen. Giữ gìn để không mắc bệnh thì tốt hơn là để bệnh rồi mới lo chữa. Phòng bệnh chỉ cần những việc nhỏ hằng ngày; chữa bệnh thì tốn tiền thuốc, mất thời gian, cơ thể mệt mỏi, có khi không chữa khỏi hẳn.
Nghĩa rộng. Câu còn được dùng cho mọi việc trong đời sống: lo trước, đề phòng trước bao giờ cũng tốt hơn để xảy ra chuyện rồi mới khắc phục. Kiểm tra xe trước chuyến đi xa, sao lưu dữ liệu máy tính, chằng chống nhà cửa trước mùa bão… đều là “phòng bệnh”.
“Phòng bệnh hơn chữa bệnh” là thành ngữ hay tục ngữ?
Câu hay được gọi là tục ngữ, nhưng cần nói rõ:
- Câu không phải thành ngữ, vì nó là một câu trọn ý, nêu một lời khuyên.
- Câu có ý giống hệt câu tiếng Anh “Prevention is better than cure”, và thường xuất hiện như một khẩu hiệu y tế. Chưa có nguồn cho thấy đây là tục ngữ dân gian truyền miệng từ xưa, nên gọi chính xác là một câu nói quen thuộc.
Khi làm bài, nếu đề đã gọi là “câu tục ngữ” thì cứ theo đề. Câu tục ngữ cổ có ý lo trước là “Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ” (thấy dấu hiệu bão thì lo giữ nhà). Cách nhận biết tục ngữ có trong bài phân biệt thành ngữ và tục ngữ.
Đặt câu với “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”
- Em rửa tay trước khi ăn, vì phòng bệnh hơn chữa bệnh.
- Phòng bệnh hơn chữa bệnh, cả nhà em đi tiêm vắc-xin cúm mỗi năm.
- Trước mùa mưa, bố kiểm tra lại mái tôn và đường ống thoát nước.
- Bác sĩ dặn ông tập thể dục đều đặn, ăn nhạt, vì phòng bệnh hơn chữa bệnh.
- Sao lưu bài làm trước khi máy hỏng cũng là phòng bệnh hơn chữa bệnh.
Câu 1, 2, 4 dùng theo nghĩa đen (sức khỏe); câu 5 dùng theo nghĩa rộng (đề phòng sự cố). Câu 3 không nhắc nguyên văn nhưng là một việc “phòng” trước thay vì “chữa” sau.
Câu gần nghĩa, trái nghĩa với “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”
- Cẩn tắc vô áy náy: cẩn thận trước thì không phải lo lắng, ân hận sau.
- Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ: thấy dấu hiệu bão thì lo giữ nhà trước.
- Ăn được ngủ được là tiên: sức khỏe là quý, cần giữ gìn.
- Trái nghĩa: Mất bò mới lo làm chuồng: để xảy ra chuyện rồi mới lo khắc phục, ngược hẳn với “phòng bệnh”.
- Trái nghĩa: Nước đến chân mới nhảy: việc gấp đến nơi mới chịu làm.
Mẹo nhớ câu “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”
Mẹo 1 – Trước và sau: PHÒNG là làm TRƯỚC, CHỮA là làm SAU. Làm trước bao giờ cũng nhẹ hơn.
Mẹo 2 – Cặp trái nghĩa: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” ↔ “Mất bò mới lo làm chuồng”.
Mẹo 3 – Xếp loại: câu nói quen thuộc, khẩu hiệu y tế; hay được gọi là tục ngữ.
Bài tập: Việc nào là “phòng bệnh”?
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn.
- Bị sâu răng rồi mới đi nhổ răng.
- Đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy.
- Ngủ màn để tránh muỗi đốt.
- Điền chữ còn thiếu: Mất bò mới lo làm …
Xem đáp án
- Phòng bệnh: ngăn vi khuẩn từ trước.
- Chữa bệnh: bệnh đã đến mới lo.
- Phòng: đề phòng chấn thương khi có tai nạn.
- Phòng bệnh: tránh sốt xuất huyết, sốt rét.
- chuồng: câu này chê việc để mất rồi mới lo, trái với “phòng bệnh hơn chữa bệnh”.
Câu hỏi thường gặp
Phòng bệnh hơn chữa bệnh là thành ngữ hay tục ngữ?
Không phải thành ngữ. Câu hay được gọi là tục ngữ, nhưng chính xác là một câu nói quen thuộc, một khẩu hiệu y tế, vì chưa có nguồn cho thấy đây là tục ngữ dân gian.
Phòng bệnh hơn chữa bệnh tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh là “Prevention is better than cure”. Câu “An ounce of prevention is worth a pound of cure” (một chút phòng ngừa đáng giá bằng cả cân thuốc chữa) cũng cùng ý.
Phòng bệnh hơn chữa bệnh trái nghĩa với câu nào?
Trái nghĩa với “Mất bò mới lo làm chuồng” và “Nước đến chân mới nhảy”: để chuyện xảy ra rồi mới lo.
Vì sao phòng bệnh lại hơn chữa bệnh?
Vì phòng bệnh chỉ cần những việc nhỏ, ít tốn kém; còn chữa bệnh tốn tiền, mất thời gian, làm cơ thể mệt mỏi, có khi không khỏi hẳn.
